ASOCIACION CIENTIFICA TAMBO CULTURAL. 1990. I Seminario sobre Plantas Alimenticias y Medicinales para la Salud en Ucayali. Pucallpa, Perú.
BARBARAN C., L. 1988. Manual de Producción de Jebe. Proyecto de Capacitación, Extensión y Divulgación Forestal. COTESU/DGFF. Pucallpa, Perú.
BRACK EGG, W. 1987. Especies Frutales Nativas y Vegetación Melífera en Selva Central. San Ramón, Perú.
CONCYTEC. 1990. Documentos de Trabajo sobre Palmas Nativas del Neotrópico. Capítulos 1 y 2, Lima, Perú.
DENEVAN, W; PADOCH, CH. 1990. El Proyecto Agroforestal Bora, In: Agroforestería Tradicional en la Amazonía Peruana. CIPA y Jardín Botánico de Nueva York. Documento 11. Lima, Perú.
DIRECCION GENERAL FORESTAL Y DE FAUNA. 1993. Perú Forestal en Números 1991. Ministerio de Agricultura, Lima, Perú.
DJAJA DJEVDVEL. 1989. Curso de Plantas Medicinales. UNAP. Iquitos, Perú.
GEF, PNUD, IIAP. 1993. Proyecto Piloto Nacional del Perú: Generación y Transferencia de Tecnología para el Cultivo de Plantas Medicinales, Frutales Amazónicos y Piscicultura de Especies Nativas, Iquitos, Perú.
GOBIERNO REGIONAL DE LORETO/AGENCIA ESPAÑOLA DE COOPERACION INTERNACIONAL. 1992. Nuestras Plantas y la Salud. Tratamientos de Enfermedades con Plantas Medicinales, Iquitos, Perú.
GUERRA LU, y KALION, J. Informe Final del Proyecto de Investigación Inventario Preliminar de Orquídeas de Tingo María y Area, de Influencia. UNAS, Tingo María, Perú.
II ENCUENTRO AMAZONICO CON INVERSIONISTAS. Proyecto: Estudio Técnico Económico de la Producción de Rotenona a Partir de Barbasco. IIAP. Iquitos, Perú.
II ENCUENTRO AMAZONICO CON INVERSIONISTAS. Proyecto: Estudio Técnico Económico de Enlatado de Moluscos Amazónicos. IIAP. Iquitos, Perú.
II ENCUENTRO AMAZONICO CON INVERSIONISTAS. Proyecto: Estudio Técnico Económico de la Producción de Bixina a Partir de Achiote. IIAP. Iquitos, Perú.
INFOR, DGFF. 1983. El Comercio de la Castaña en Madre de Dios. (Propuesta). Lima, Perú.
MALLEUX O., J. 1975. Mapa Forestal del Perú (Memoria Explicativa). Universidad Nacional Agraria, Departamento de Manejo Forestal, Lima, Perú.
MINISTERIO DE DEFENSA. 1989. Atlas del Perú. Instituto Geográfico Nacional, Lima, Perú.
PETERS, CH. M. 1987. Estudios Ecológicos de los Frutales Nativos de la Amazonia Peruana. Iquitos, Perú.
RUTTER, R. 1990. Catálogo de Plantas Utiles de la Amazonia Peruana. 2a Ed. Ministerio de Educación e Instituto Lingüístico de Verano. Yarinacocha, Pucallpa. Perú.
SWYZER, A. y ROJAS, R. 1981. Producción Casera de Aceite de Ungurahui (Jessenia polycarpa) (sic.). Proyecto de Asentamiento Rural Integral de Jenaro Herrera. Boletín Técnico N° 11. Iquitos, Perú.
VASQUEZ M., R. 1989. Plantas Utiles de la Amazonia Peruana. Mimeografiado. Iquitos, Perú.
Cuadro 1. Nombres científicos de productos forestales no madereros de mayor importancia
1. ALIMENTOS Y BEBIDAS
1.1 Frutas
Aguaje, Mauritia vinifera, M. flexuosa
Ungurahui. Jessenia bataua
Umarí, Poraqueiba sericea
Zapote, Quararibea sp.
Uvilla, Pourouma spp.
Anona, Annona reticulata
Guaba. Inga spp.
Shimbillo, Inga sp.
Caimito, Chrysophyllum caimito
Cama camu, Myrciaria dubia
Cocona, Solanum hyporhodium
Pijuayo, Bactris gasipaes
Sacha mango, Grias neuberthii
Tumbo, Cassia latopetiolata
Maracayá, Passiflora edulis flavicarpa
Ubos, Spondias mombin
Guayaba, Psidium arimaticum
Huito. Genipa americana
Azúcar huayo, Hymenaea courbaril
Quinilla, (Varias)
Cacao, Theobroma cacao
Charichuelo, Rheedia floribunda
Naranjo podrido. Parahancornia peruviana
Tamamuri, Banara spp.
Sinamillo. Oenocarpus multicalius
Masaranduba, Manilkara sp.
1.2 Semillas
Shebón, Sheelea bassleriana
Pan de árbol, Artocarpus communis
Nuez de Madre de Dios. Bertholletia excelsa
Almendra. Caryocar sp.
Maní, Arachis hypogea
1.3 Aceites
Ungurahui, Jessenia bataua
Maní, Arachis hypogea
1.4 Raíces
Sacha papa, Bidens spp., Dioscorea spp.. Solanum sp. (Varias)
Pituca, Colocasia sp., Xanthosoma spp. (Varias)
1.5 Yemas
Palmito de huasaí, Euterpe edulis
Otras palmeras, (Varias)
1.6 Cortezas
Chuchuhuasi, Guatteria spp., Heisteria sp.
2. ADITIVOS ALIMENTARIOS (CONDIMENTOS, SABORIZANTES)
Ajíes. (Varios)
Vainilla, Vanilla spp.
Canela. Canella alba
Guaraná, Paullinia sp.
Clavo, n. i.
Palillo. Curcuma longa
Achiote. Bixa orellana
3. ACEITES ESENCIALES Y AROMAS
Palo de rosa, Aniba duckei, A. mas
4. MEDICINAS O PRINCIPIOS MEDICINALES
Uña de gato, Uncaria tomentosa, U. guianensis
Sangre de grado, Croton draconoides, C. sp.
Quina, Cinchona officinalis
Ajo sacha, Cordia alliodora, Pseudocalymma alliaceum
Ojé o ficina, Ficus anthelmintica
Ipururo, Alchornea castaneifolia
Chanca piedra, Phyllanthus niruri
Copaiba (aceite), Copaifera officinalis
5. TOXICOS
Barbasco, (Varios)
Curare, Strychnos sp.
Ojé, Ficus anthelmintica
6. ESTIMULANTES
Ayahuasca, Banisteriopsis spp.
Tabaco, Nicotiana tabacum
Coca, Erythroxylum coca
7. FIBRAS
Chambira, Astrocaryum. sp.
Támishi, Heteropsis jenmanii
Huambisa, n. i.
Toquilla (bombonaje). Carludovica palmata
Algodón, Gossypium spp.
Motelo huasca. Securidaca diversifolia
Piasaba, Leopoldinia piassaba
8. HOJAS
8.1 Para construcción
Yarina, Phytelaphas macrocarpa
Shebón, Sheelea bassleriana
Irapay. Lepidocaryum tenue
Shapaja, Sheelea spp.
8.2 Para preparar alimentos (envoltura)
Bijao, Calathea spp., Heliconia spp.
Plátano, Musa spp.
8.3 Para cercos
Caña brava, Chnsquea serulata, Gynerium sagittatum
Chicosa, n. i.
8.4 Para pisos y cercos
Pona, Iriarthea exorrhiza, Socratea sp.
9. LATEX INDUSTRIALES
Caucho, Castilloa ulei
Jebe. Hevea spp..
Chicle, Manilkara zapota
Leche caspi, Couma macrocarpa
10. SEMILLLAS (para adornos)
Huayruro, Ormosia coccinea
Jebe, Hevea spp.
11. RESINAS
Copal, Protium sp.
Incienso, Protium sp.
Balata, Manilkara spp.
12. COLORANTES Y TINTES
Achiote, Bixa orellana
Palillo (o cúrcuma),Curcuma longa
Huito, Genipa americana
Caoba (corteza), Swietenia macrophylla
Añil, Indigofera sp.
13. UTENSILIOS
Huingo, Crescentia cujete
14. PLANTAS ORNAMENTALES
Begonias, Begonia spp.
Bromelias, Bromelia spp.
Orquídeas, (Varias)
Croton. Croton spp.
15. FORRAJES
Cetico (hojas), Cecropia sp.
Amasisa, Erythrina sp.
16. PRODUCTOS ANIMALES
16.1 Proteínas
Varios (venado Mazama americana, majaz Cuniculus paca, sajino Tayassu tajacu, huangana Tayassu albirostris,. Sachavaca Tapirus terrestris, tortugas Podocnemis spp., ronsoco Hydrochoerus hydrochaeris, aves como el paujil Mitu mitu, la pava Pipile cumanensis, etc.)
16.2 Cueros
Sajino, Tayassu tajacu
Huangana, Tayassu albirostris
Venado, Mazama americana
16.3 Plumas
Varios
16.4 Productos medicinales, amuletos
Varios
16.5 Insectos
Lepidópteros (Mariposas)
Coleópteros.
1 7. OTROS
Frutos como carnada para pescar: tamara. muesque, hincira. otros
Isana (flor) de la caña brava para flechas: Gynerium sagittatum
Yarina o tahua o marfil vegetal: Phytelaphas macrocarpa
Paca para puntas de flechas: Guadua spp.
Miel de abeja de monte.
Otros
Cuadro 2. Procedencia de algunos productos forestales no madereros de importancia
|
Productos Forestales No Madereros (Categoría y nombre común) |
Recolectado de: |
Cultivado en: | |
|
1. |
ALIMENTOS Y :BEBIDAS | ||
|
1.1 |
Frutas | ||
|
Aguaje |
1 |
--- | |
|
Ungurahui |
1 |
--- | |
|
Umarí |
1 |
A,B | |
|
Zapote |
1 |
B | |
|
Uvilla |
1 |
--- | |
|
Anona |
1 |
--- | |
|
Guaba |
1 |
B | |
|
Shimbillo |
1 |
B | |
|
Caimito |
1 |
B | |
|
Cama camu |
1 |
A | |
|
Cocona |
1,2 |
A,B | |
|
Pijuayo |
1,2 |
A,B | |
|
Sacha mango |
1 |
B | |
|
Tumbo |
1,2 |
B | |
|
Maracayá |
2 |
A,B | |
|
Ubos |
1 |
B | |
|
Guayaba |
1 |
B | |
|
Huito |
1 |
B | |
|
Azúcar huayo |
1 |
--- | |
|
Quinilla |
1 |
--- | |
|
Cacao |
1 |
A,B | |
|
Charichuelo |
1 |
--- | |
|
Naranjo podrido |
1 |
--- | |
|
Tamamuri |
1 |
--- | |
|
Sinamillo |
1 |
--- | |
|
Masaranduba |
1 |
--- | |
|
1.2 |
Semillas | ||
|
Shebón |
1 |
--- | |
|
Pan de árbol |
--- |
A,B | |
|
Nuez de Madre de Dios |
1 |
B | |
|
Almendra |
1 |
--- | |
|
Maní |
--- |
A,B | |
|
1.3 |
Aceites | ||
|
Ungurahui |
1 |
--- | |
|
Maní |
--- |
A | |
|
1.4 |
Raíces | ||
|
Sacha papa |
1 |
B | |
|
Pituca |
1 |
B | |
|
1.5 |
Yemas | ||
|
Palmito de huasaí |
1 |
A,B | |
|
Otras palmeras |
1,2 |
A,B | |
|
1.6 |
Cortezas | ||
|
Chuchuhuasi |
1,2 |
B | |
|
2. |
ADITIVOS ALIMENTARIOS (CONDIMENTOS, SABORIZANTES) | ||
|
Ajíes |
2 |
A,B | |
|
Vainilla |
1 |
A,B | |
|
Canela |
--- |
A,B | |
|
Guaraná |
--- |
A,B | |
|
Clavo |
1 |
A,B | |
|
Palillo |
1 |
B | |
|
Achiote |
1 |
A,B | |
|
3. |
ACEITES ESENCIALES Y AROMAS | ||
|
Palo de rosa |
1 |
--- | |
|
4. |
MEDICINAS O PRINCIPIOS MEDICINALES | ||
|
Uña de gato |
1,2 |
B | |
|
Sangre de grado |
1 |
--- | |
|
Quina |
1 |
B | |
|
Ajo sacha |
1 |
B | |
|
Ojé o ficina |
1 |
A,B | |
|
Ipururo |
1 |
B | |
|
Chanca piedra |
1 |
B | |
|
Copaiba (aceite) |
1 |
--- | |
|
5. |
TÓXICOS | ||
|
Barbasco |
1 |
B | |
|
Curare |
1 |
B | |
|
Ojé |
1 |
A. B | |
|
6. |
ESTIMULANTES | ||
|
Ayahuasca |
1 |
--- | |
|
Tabaco |
1 |
A,B | |
|
Coca |
1 |
A,B | |
|
7. |
FIBRAS | ||
|
Chambira |
1,2 |
--- | |
|
Támishi |
1,2 |
--- | |
|
Huambisa |
1,2 |
--- | |
|
Toquillas |
1,2 |
--- | |
|
Algodón |
1 |
A,B | |
|
Motelo huasca |
1 |
--- | |
|
Piasaba |
1 |
--- | |
|
8. |
HOJAS | ||
|
8.1 |
Para construcción | ||
|
Yarina |
1 |
--- | |
|
Shebón |
1 |
--- | |
|
Irapay |
--- |
1 | |
|
Shapaja |
1 |
--- | |
|
8.2 |
Para preparar alimentos (envoltura) | ||
|
Bijao |
1 |
--- | |
|
Plátano |
--- |
A,B | |
|
8.3 |
Para cercoa | ||
|
Caña brava |
1,2 |
--- | |
|
Chicosa |
1,2 |
--- | |
|
8.4 |
Para pisos Y cercos | ||
|
Pona |
1 |
--- | |
|
9. |
LATEX INDUSTRIALES | ||
|
Caucho |
1 |
--- | |
|
Jebe |
1 |
A | |
|
Chicle |
1 |
--- | |
|
Leche caspi |
1 |
--- | |
|
10. |
SEMILLAS (PARA ADORNOS) | ||
|
Huayruro |
1 |
--- | |
|
Jebe |
1 |
A | |
|
11. |
RESINAS | ||
|
Copal |
1 |
--- | |
|
Incienso |
1 |
--- | |
|
Balata |
1 |
--- | |
|
12. |
COLORANTES Y TINTES | ||
|
Achiote |
1 |
AB | |
|
Palillo |
1 |
B | |
|
Huito |
1 |
--- | |
|
Caoba (corteza) |
1 |
--- | |
|
Añil |
1 |
--- | |
|
13. |
UTENSILIOS | ||
|
Huingo |
1 |
B | |
|
14. |
PLANTAS ORNAMENTALES | ||
|
Begonias |
1 |
B | |
|
Bromelias |
1 |
B | |
|
Orquídeas |
1 |
B | |
|
Corton |
1 |
B | |
|
15. |
FORRAJES | ||
|
Cetico (hojas) |
1 |
--- | |
|
Amasisa |
1 |
B | |
|
16. |
PRODUCTOS ANIMALES | ||
|
16.1 |
Proteínas | ||
|
Varios (venado, majaz, sajino, huangana, sachavaca, tortugas, ronsoco. aves como el paujil, la pava, etc.) |
1 |
C | |
|
16.2 |
Cueros | ||
|
Sajino |
1 |
--- | |
|
Huangana |
1 |
--- | |
|
Venado |
1 |
--- | |
|
16.3 |
Plumas | ||
|
Varios |
1 |
--- | |
|
16.4 |
Productos medicinales. animales | ||
|
Varios |
1 |
--- | |
|
17. |
OTROS | ||
|
Frutos como carnada para pescar: | |||
|
tamara, muesque, hincira |
1 |
--- | |
|
Isana de la caña brava |
1,2 |
--- | |
|
Yarina o tahua o marfil vegetal |
1 |
--- | |
|
Paca para puntas de flechas |
--- |
1,2 | |
|
Miel de abeja de monte |
1 |
--- | |
Clave:
1 = Bosque natural; 2 = Bosque secundario
A = Plantación; B = Huerto familiar o vivero C = Crianza familiar
Cuadro 3. Producción de algunos Productos Forestales no Madereros de importancia
(Registros oficiales, 1991)
|
Productos Forestales No Madereros(Categoría y nombre común) |
Producción |
Indicador de importancia | ||
|
Volumen |
Unidad | |||
|
1. |
ALIMENTOS Y BEBIDAS | |||
|
1.1 |
Frutas | |||
|
Aguaje |
11 020 |
kg |
A | |
|
Umarí |
1 000 |
kg |
A | |
|
Pijuayo |
5 790 |
kg |
A | |
|
1.2 |
Semillas | |||
|
Nuez de Madre de Dios (en cáscara) |
1 513 |
t |
A,E | |
|
1.5 |
Yemas | |||
|
Palmito de huasaí |
677 120 |
kg |
A,E | |
|
1.6 |
Cortezas | |||
|
Chuchuhuasi |
800 |
kg |
A | |
|
2. |
ADITIVOS ALIMENTARIOS (CONDIMENTOS, SABORIZANTES) | |||
|
Palillo |
215 550 |
kg |
E | |
|
3. |
MEDICINAS O PRINCIPIOS MEDICINALES | |||
|
Uña de gato |
16 118 |
kg |
A | |
|
Sangre de grado |
3 492 |
kg |
A | |
|
Quina (cascarilla) |
400 |
kg |
A | |
|
Ajo sacha |
90 |
kg |
A | |
|
Ojé o ficina |
3 584 |
kg |
A | |
|
Chanca piedra |
32 322 |
kg |
A | |
|
Copaiba (aceite) |
16 |
1 |
A | |
|
"Plantas medicinales" |
73 185 |
kg |
A | |
|
4. |
TOXICOS | |||
|
Barbasco |
70 729 |
kg |
A | |
|
Curare |
62 784 |
kg |
B | |
|
5. |
FIBRAS | |||
|
Toquilla o bombonaje |
20 000 |
kg |
A | |
|
Piasaba |
654 871 |
kg |
A | |
|
6. |
HOJAS | |||
|
6.1 |
Para construcción | |||
|
Irapay |
1 180 |
t |
A | |
|
6.2 |
Para cercos | |||
|
Caña brava |
2 108 |
t |
A | |
|
7. |
LATEX INDUSTRIALES | |||
|
jebe |
62 784 |
kg |
A | |
|
8. |
RESINAS | |||
|
Copal |
150 |
1 |
A | |
|
Incienso |
286 |
kg |
A | |
|
9. |
COLORANTES Y TINTES | |||
|
Palillo (extracto cúrcuma) |
3 265 |
kg |
A,B | |
|
10 |
PLANTAS ORNAMENTALES | |||
|
Orquídeas |
285 |
kg |
B | |
|
11. |
PRODUCTOS ANIMALES | |||
|
11.1 |
Cueros | |||
|
Sajino |
52 885 |
unidades |
A | |
|
Huangana |
24 592 |
unidades |
A | |
|
Venado |
442 |
unidades |
A | |
Fuente: Dirección General Forestal y de Fauna. 1991.
Clave:
A = Las cifras registradas tienen importancia comercial
B = Las cifras registradas tienen importancia para el comercio exterior.
Cuadro 4. Exportaciones de algunos productos forestales no madereros de importancia (Registros Oficiales, 1991).
|
Productos Forestales No Madereros (Categoría y nombre común) |
Exportación | |||
|
Volumen |
Unidad |
Valor FOB ($EE.UU.) | ||
|
1. |
ALIMENTOS Y BEBIDAS | |||
|
1.1 |
Semillas | |||
|
Nuez de Madre de Dios (en cáscara) |
1 104 |
t |
3 117 893 | |
|
1.2 |
Yemas | |||
|
Palmito de Huasaí |
677 120 |
kg |
1 611 060 | |
|
2. |
ADITIVOS ALIMENTARIOS(CONDIMENTOS, SABORIZANTES) | |||
|
Palillo |
215 550 |
kg |
229 291 | |
|
3. |
MEDICINAS, PERFUMERÍA, INSECTICIDAS, OTROS | |||
|
Las demás |
2 414 |
t |
1 799 771 | |
|
4. |
TÓXICOS | |||
|
Barbasco |
70 729 |
kg |
12 449 | |
|
5. |
COLORANTES Y TINTES | |||
|
Palillo (extracto cúrcuma) |
3 265 |
kg |
41 250 | |
|
6. |
PLANTAS ORNAMENTALES | |||
|
Orquídeas |
285 |
kg |
6 014 | |
|
7. |
PRODUCTOS ANIMALES | |||
|
7.1 |
Cueros | |||
|
De reptiles. |
29 000 |
unidades |
26 750 | |
Fuente: Dirección General Forestal y de Fauna. 1991.