Монгол Улсын товч танилцуулга
Төв Азийн зүрхэн хэсэгт, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс болон ОХУ-ын хооронд байрлах Монгол Улс нь 1,566,500 км² нутаг дэвсгэр дээр 3.3 сая гаруй хүн амтай, дэлхийд хүн амын нягтшил хамгийн бага улс юм.
Түүхэн уламжлалаараа нүүдэлчин ахуйтай ч, 2018 онд нийт хүн амын 67.8 хувь нь хот суурин газарт амьдарч байв. Улс даяар 70 сая гаруй толгой мал сүрэгтэй боловч малын эрүүл мэндийн тогтолцоо сул, бэлчээрийн доройтол, тэжээл болон усны хангамж хангалтгүй зэрэг шалтгаанаар мал аж ахуйн тоо толгойн өсөлт нь бүтээмжийн нэмэгдэлд хүргэж чадаагүй байна. Хөдөө аж ахуйн ургамлын үйлдвэрлэл нь хатуу ширүүн уур амьсгал, богино ургалтын улирал, үр тариа, төмс, хүнсний ногооны ургац буурах зэрэг хүчин зүйлээс хамаарч хязгаарлагдмал хэвээр байна. Үүнээс гадна хүнсний нэмүү өртгийн сүлжээ сул, хүнсний аюулгүй байдлын хяналт хангалтгүй байгаа нь хөдөө аж ахуйн хөгжил болон экспортын боломжийг хязгаарлаж байна.
1990-ээд онд зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээс хойш Монгол Улс эдийн засгийн хэлбэлзэлтэй замыг туулсан. Эхний жилүүдэд өндөр (гурван оронтой) инфляц, хүнсний хомсдол нүүрлэж байсан бол 2000-аад оноос хойш харьцангуй тогтвортой өсөлт бий болсон. Монгол Улс 2015 онд дундаас дээш орлоготой орон хэмээн ангилагдсан ч, төгрөгийн ханшийн уналтаас үүдэн 2016 онд дахин дунд орлоготой доод түвшний орон гэж дахин ангилагдсан юм. Эдийн засгийн өсөлт үргэлжилж буй хэдий ч ялгаат байдал нэмэгдэх, ажлын байр хязгаарлагдмал байх, ядуурлын түвшин буурахгүй байх зэрэг асуудал хэвээр байна. Үүний зэрэгцээ Монгол орны өргөн уудам ой, биологийн олон янз байдал бүхий бэлчээрийн экосистем нь хэт маллагаа, хууль бус мод бэлтгэл, хамгаалалтын сул хүчин чармайлт зэргээс үүдэн доройтож байна. Одоогийн байдлаар бэлчээрийн 70 гаруй хувь нь доройтолд орсон нь малчдын амьжиргаанд эрсдэл үүсгэж, мал аж ахуйн салбарын тогтвортой байдалд аюул занал учруулж байна.
Цаг уурын өөрчлөлт эдгээр сорилтыг улам хүндрүүлж байна. 1940 оноос хойш Монгол Улсын агаарын дундаж температур 2.14°C-ээр нэмэгдсэн бөгөөд үүний үр дүнд бэлчээрийн хуурайшилт, ургамлын нөөцийн бууралт, усны эх үүсвэрийн багасалт, хур тунадасны хэвийн бус хуваарилалт зэрэг сөрөг үр дагаврууд гарч байна. Мөн “Зуд” гэх хүнд нөхцөлтэй өвөлжилтүүдийн давтамж, хохирол эрс нэмэгдэж, эдийн засагт ноцтой хохирол учруулж байна. Газар нутгийн 70 орчим хувь нь цөлжилтөд өртөөд байгаа бөгөөд энэ нь цаг уурын өөрчлөлт болон хэт маллагааны нийлмэл нөлөөнөөс шалтгаалж байна. Иймээс байгаль орчны доройтлыг бууруулах, газрын тогтвортой ашиглалтыг сайжруулах, хөдөө аж ахуй болон эдийн засгийн тэсвэр хатуужлыг нэмэгдүүлэх чиглэлд яаралтай арга хэмжээ авах шаардлагатай байна.